De plannen van Joke van Leeuwen
Mocht zij de Dichter des Moederlands worden
5 januari 2009
Allereerst gaat het wat mij betreft om het schrijven van een aantal goede gedichten, toegankelijk, maar niet eenduidig, beeldend en met ruimte voor interpretaties, ernstig of speels, in diverse vormen, gedichten ook die uitdrukken dat het niet zozeer om de dichter zelf gaat die in zijn of haar ik-vorm schrijft, maar die in een bredere context staan. Als stadsdichter van Antwerpen praatte ik onder meer met mishandelde vrouwen, architecten, illegalen en mensen die zeiden: moet het allemaal over problemen gaan, dit is toch ook een vrolijke stad?
Die betrokkenheid kan, op een andere manier, ook landelijk bestaan.
En dan: hoe geef je een gedicht vorm. Staat het alleen in de NRC of zijn er andere mogelijkheden. Op Youtube en de site www.stadsdichterjokevanleeuwen.be kunt u voorbeelden zien die zijn gerealiseerd, zoals een digitaal gedicht, een nieuwsgierig makende vorm, die makkelijk op een schijfje landelijk te verspreiden is en dan op allerlei plaatsen te projecteren, of de optische illusie waarmee de laatste regel van mijn gedicht voor de Dag tegen Kindermishandeling tijdelijk 50 meter breed is aangebracht op het dak boven het Theaterplein. Bestond er maar een eenprocentsregeling voor goed vormgegeven poëzie in de openbare ruimte. Je kunt wat dat betreft allerlei ideeën entameren. Het is interessant mensen, die misschien nooit een poëziebundel kopen verrassend vormgegeven gedichten te laten ontdekken (waarmee ik dus meer bedoel dan een uitvergrote pagina van een bundel). Ik heb al ervaren dat dat werkt (en ik heb al eens eerder geopperd dat de Nationale Voorleesdag een echte Voorleesdag zou mogen zijn: op openbare plaatsen waar mensen moeten wachten bijvoorbeeld). Op tv zou met die digitale poëzie of de spannende mogelijkheden van poëzie en beeldende kunst ook iets te doen kunnen zijn, een serie korte filmpjes, niet uitgezonden op een tijd dat de 'normale werkmens' al in bed ligt, maar als extraatje tussen andere programma's door. Laten we weer eens durven verrassen in plaats van verwachtingspatronen in te vullen.
Ik wil alle leeftijden betrekken. Dat doe ik nu ook in Antwerpen, waar we onder meer een klein boekje met beeld en versje gaan uitdelen aan alle kleintjes in de stadscrèches als welkom en stimulans voor hun taalontwikkeling. Er kunnen ook bijzondere uitgaven worden geëntameerd. Zo bestaat er bijvoorbeeld al een uitgave van poëzie die gebruikt wordt bij homohuwelijken. Eigenlijk probeer ik op allerlei plaatsen al meer dan dertig jaar jonge en oude mensen te enthousiasmeren. Ik heb onder meer poëzie gemaakt met inwijkelingen die Nederlands leerden. En vooral als het om kinderen gaat, kom je op plaatsen waar het publiek nog niet is voorgeselecteerd (wat wel het geval is op menige literaire avond, maar niet in het warenhuis). Ik heb kinderen in achterstandsprachtweetikveelwijken in Nederlandse en Vlaamse steden, in dorpjes op de Antillen, in Paramaribo en (maar dan in een andere taal) in andere landen tot een armenschooltje in Bangla Desh toe heel basaal laten voelen wat de vreugde kan zijn van rijm, ritme, muziek en spelen met taal. Vooral nu menig kind meertalig is (en overzee zeker), is het van belang hen te laten merken dat taal niet alleen iets moeilijks hoeft te zijn wat ze misschien nooit goed genoeg kunnen, maar vooral iets waarmee ze mogen spelen. Hier sta ik dus al jaren voor. Als dichter des moederlands heb je meer invloed en die kun je aanwenden, als een ambassadrice van de dichtkunst, waarbij ik toch aanteken dat plannen op de rails zetten en creatief meedenken met de vele al bestaande en goed werkende organisaties logischer is dan zelf de organisator uithangen, want vele anderen zijn daarin gepokt en gemazeld.
Ik woon in Antwerpen en ben daar nog een jaar stadsdichter, wat niet minder tijd en energie zal kosten dan vorig jaar. Dat heb ik met Poetry doorgesproken. Antwerpen zal op me kunnen blijven rekenen. Het dichterschap des vaderlands duurt vier jaar, dus er valt in die tijd evengoed het een en ander te doen. Het blijft overigens ook zinvol om bruggen te kunnen slaan binnen ons taalgebied, nu er nog te veel grenzen worden getrokken en kloven gezien. Die rol speel ik eigenlijk al op mijn manier, maar ik kan hem als landsdichter die niet binnen de lijntjes wil blijven nog sterker spelen.
Joke van Leeuwen